Phân tích truyện ngắn đạt 9+
BÍ ẨN CỦA LÀN NƯỚC
– Bảo Ninh –
Các dòng sông trôi đi như thời gian, và cũng như thời gian, trên mặt nước các triền sông biết bao nhiêu là chuyện đời đã diễn ra. Nhất là về đêm, trên làn nước của dòng sông quê hương tôi lấp lánh hằng hà những đốm sáng bí ẩn, có cả điều bí ẩn của đời tôi.
Năm ấy, nhằm trúng đỉnh lũ đêm Rằm tháng Bảy, một loạt bom Mỹ phá tan vệt đê canh giữ đằng trước làng tôi. Dứt dây nổ của bom và tiếng gầm ghê rợn của máy bay cường kích là chuỗi ầm ầm long lở của dòng sông phá bung đê tràn ngang vào đồng ruộng.
Từ trên điển canh tôi chạy lao về làng. Hồi chiều nghe tin vợ ở nhà trở dạ nhưng tôi không thể rời vị trí hộ đê. Bây giờ giời đất sập rồi, trong tôi chỉ còn con tôi, vợ tôi. Tôi dốc toàn lực bình sinh vào đôi chân. Đằng sau, cơn đại hồng thuỷ đuổi bén gót.
Nước đã ngập làng. Tôi về, kịp dìu vợ leo lên mái thì vừa đợt dâng nước thứ hai. Mái nhà tranh của vợ chồng tôi bị lôi đi trong đêm. Đến khi mái rạ sắp rã tan ra thì ơn trời nó vương vào thân đa trước đình làng. Đã cả một đám đông bám trên các cành. Nhiều bàn tay chìa xuống giúp tôi đỡ vợ con trèo lên. Vợ tôi ôm khư khư đứa con mới sinh, nhất định không để tôi bế đỡ.
– Con trai… con trai mà… yên tâm, con trai… Để yên em ẵm, anh vụng lắm…
Nhiều giờ trôi qua. Mưa tuôn, gió thổi. Mực nước không dâng cao hơn, nhưng chảy xiết hơn. Cây đa đầy người hơn. Tôi mỏi nhừ. Tay ôm chặt vợ, tay níu mình vào chạc cây. Vợ tôi yếu lả, ướt lướt thướt, lạnh ngắt. Khoảng gần sáng, bỗng có tiếng quẫy nước ngay dưới cành đa của vợ chồng tôi. Một giọng nghẹn sặc với lên:
– Cứu mẹ con tôi mấy… cứu mấy… con gái tôi… Một bàn tay nhớt và lạnh như tay ma rờ vào chân tôi đang buông thõng. Tôi vội cúi xuống, đưa tay ra. Nhưng bàn tay của người đàn bà dưới nước truội đi, chìm nghỉm. Cành đa kêu rắc, chao mạnh. Vợ tôi “ối” kêu một tiếng thảng thốt, và “ùm”, con trai tôi, đứa con sơ sinh tôi chưa được nhìn thấy mặt, tuột khỏi bọc ni lông trên tay mẹ nó, san xuống làn nước tối tăm.
– Trời ơi! Con tôi…! – Vợ tôi hét rú lên và lao ngay lập tức xuống hòng chụp lấy con.
Tôi phóng mình theo. Nước lạnh, ngầu bùn, sâu hút và cuốn mạnh. Tôi vớ kịp thằng con, nhao vội lên, trao nó cho những bàn tay đang chìa xuống, rồi lại lặn tiếp ngay để cứu vợ. Nhiều người phi xuống theo để trợ sức tôi…
Tôi tỉnh lại, thấy trời sáng rồi và đã tạnh mưa. Tôi nằm trong khoang một ca nô cứu nạn đầy ắp người. Hồi đêm, tôi đã vật lộn điên dại quyết sống mái một phen với làn nước giết người, nhưng tôi đã thua cuộc. Ưa ra cả máu tai máu mũi mà không những không cứu nổi vợ, đến thi thể cô ấy cũng bất lực không tìm thấy. Khi ca nô quân đội tới, mọi người đã phải dùng sức để buộc tôi rời mặt nước. Kiệt sức, tôi ngất đi. Khổ đau, tôi tỉnh dậy, nước mắt nóng rực, tê nhói. Một chị phụ nữ chen tới bên tôi, lên lời an ủi:
– Phận chị ấy đã vậy, thôi thì anh phải nén lòng lại, giữ sức khoẻ mà nuôi con. Ơn trời, anh còn kịp cứu được cháu. Chao ôi, vừa kịp khóc chào đời đã trải một cơn kinh hoàng hú vía. Anh coi con anh này. Cứ như không. Đã bú, đã ngủ rồi đây này. Ngoan chưa này… Ôi chao, nó tè dầm rồi này. Chị nựng nịu, và từ từ giở bọc chăn chiên đang ủ kín con tôi. Chị thay tã cho nó. Tôi nhìn. Choáng váng, chết lặng, tôi nén một tiếng kêu thất thanh.
– Con tôi… – Tôi oà khóc, đỡ lấy bọc chăn. – Con tôi!
Từ bấy tới nay, thời gian trôi qua và triền nước trôi đi, tôi đã có tuổi và con gái tôi đã thành một thiếu nữ đẹp nhất làng. Nó là đứa con của làn nước, mọi người đều nói thế bởi vì chuyện nó sa xuống dòng nước lụt rồi được cha nó cứu lên thì cả làng ai cũng biết. Nhưng điều bí mật kia thì không ai hay, kể cả con gái tôi nó cũng không thể biết. Chỉ có dòng sông biết. Có ngày nào mà tôi không ra đê ngắm làn nước trôi. Vợ tôi, con trai tôi và người đàn bà vô danh nhìn tôi từ đáy nước. Thời gian, năm tháng cứ trôi, dòng sông và lịch sử tất thảy đều đổi thay nhưng mà niềm đau của đời tôi thì khôn nguôi bởi vì ấy là một niềm đau không thể nói nên.
Viết một bài luận khoảng 500 – 800 chữ phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật văn bản Bí ẩn của làn nước của Bảo Ninh.
I. Mở bài
– Giới thiệu tác giả tác phẩm:
Bảo Ninh là một nhà văn xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại. với phong cách hiện thực trần trụi không né tránh những góc khuất của chiến tranh, có biệt tài miêu tả chi tiết tỉ mỉ đậm chất trữ tình của một người lính
– Đưa ra được vấn đề nghị luận: Giới thiệu nhân vật, nêu được ấn tượng về nhân vật cũng như tư tưởng, thông điệp của nhà văn được gửi gắm…Thông qua câu chuyện Bí mật của làn nước tác giả đã miêu tả bi kịch cuộc sống của con người trong chiến tranh, trước những nghịch cảnh, đề cao giá trị của cuộc sống và lòng nhân ái.II
II.Thân bài
- HS tóm tắt lại ngắn gọn câu chuyện
Câu chuyên xoay quanh một cảnh huống kể về nhân vật người đàn ông trong cơn lũ lụt thời kỳ chiến tranh.
Anh ta vừa làm nhiệm vụ cứu trợ đồng bào vừa ra tay cứu vợ và đứa con trai mới sinh anh ta chưa nhìn rõ mặt. Trong cơn đại hồng thủy anh ta đã gồng mình để cứu vợ con, nhưng anh không cứu được vợ, chỉ cứu được một đứa bé. Anh ta nhầm tưởng là đã cứu được đứa con nhưng khi người phụ nữ xa lạ mở tấm chăn thì anh nhận ra đó là một bé gái, nghĩa là anh ta không cứu được con, điều này làm anh ta đau xót. Nhưng anh ta cứ nuôi bé gái này lớn lên, che giấu để nó an lòng có một gia đình. Riêng nỗi đau trong lòng anh chỉ có anh và dòng nước mới thấu hiểu.
- Phân tích, đánh giá giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản qua một số yếu tố sau:
a. Nhan đề: được coi là yếu tố đầu tiên tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm. Nhan đề có khả năng thâu tóm chủ đề tư tưởng nên việc đặt nhan đề như thế nào đều là sự toan tính, ý đồ nghệ thuật của nhà văn. “Bí ẩn của làn nước” không chỉ khơi gợi được trí tò mò của độc giả mà còn tạo ra tính “thông báo” cho người đọc về một bất ngờ nào đó, về một bất trắc nào đó mà chỉ có làn nước mới hiểu được.
b. Tình huống truyện: Để tạo nên sức hấp dẫn cho một tác phẩm văn xuôi, thì việc nhà văn tạo ra được một tình huống độc đáo, bất ngờ đóng vai trò then chốt quyết định đến thành công của tác phẩm. Tình huống không chỉ giúp nhà văn triển khai mạch truyện một cách thuận lợi mà còn được coi là một hoàn cảnh mang tính thử thách. Nhà văn đặt nhân vật vào tình huống, nhân vật buộc phải hành động, ứng xử theo tình huống từ đó mà bộc lộ được phẩm chất, tâm trạng… tạo ra bước ngoặt trong tư tưởng, tính cách, số phận của nhân vật.
– Bí ẩn của làn nước, Bảo Ninh đã tạo được tình huống éo le, bi kịch:
+ Đầu tiên đó là tình huống chung: nhằm trúng đỉnh lũ đêm Rằm tháng Bảy, một loạt bom Mỹ phá tan vệt đê canh giữ đằng trước làng tôi – tình huống tạo được sự kiện làm bối cảnh cho câu truyện
+ Tình huống riêng: Cành đa kêu rắc, chao mạnh. Vợ tôi “ối” kêu một tiếng thảng thốt, và “ùm”, con trai tôi, đứa con sơ sinh tôi chưa được nhìn thấy mặt, tuột khỏi bọc ni lông trên tay mẹ nó, san xuống làn nước tối tăm…- tình huống tạo nên bước ngoặt trong cuộc đời số phận của nhân vật.
c.Nghệ thuật kể truyện:
Truyện được kể ở ngôi thứ nhất – người kể xưng “tôi”. Nhân vật tự kể lại cuộc đời, số phận của mình, nhân vật tự chiêm nghiệm, tự ý thức nên câu truyện trở nên cụ thể. Người đọc dễ dàng nhận ra quá trình tâm lý cũng như những trạng thái tinh thần phong phú của con người – Tạo cho người đọc cảm giác chân thật, người đọc dễ nắm bắt, dễ dàng tri nhận tác phẩm hơn.
d. Nghệ thuật xây dựng nhân vật: cùng với nghệ thuật xây dựng tình huống, nghệ thuật kể chuyện, thì nghệ thuật xây dựng nhân vật là 3 yếu tố quan trọng nhất làm nên thành công cho tác phẩm truyện.
e.Chi tiết: Tác giả đã dụng công xây dựng, lựa chọn những chi tiết tiêu biểu, cô đúc, ấn tượng. ám ảnh .
VD: Chi tiết người phụ nữ xa lạ mở cái bọc chăn ra thì thấy đó là một bé gái. Chi tiết khiến nhân vật lặng người. Đó là chi tiết phản ánh tột cùng của nỗi đau, sự mất mát (liên hệ những biến cố trong đời sống: VD: (Bố mẹ loay hoay ở ga tàu – bị lạc con từ năm 1978 đến nay chưa biết nó đi về đâu)
-Phản ánh những mặt trái của chiến tranh và thiên tai.
– Con người quá ư nhỏ bé trước thiên nhiên
– Con người cũng có khả năng chịu đựng khổ đau vô cùng lớn lao, vĩ đại.
– Con người có tinh thần hy sinh cao cả vì cộng đồng, vì đồng loại.
f.Nhân vật tôi để lại ấn tượng sâu sắc với người đọc bởi:
+ Cuộc đời, số phận:
– Như bao nhiêu người bình thường khác nhân vật “tôi” có một gia đình nhỏ của riêng mình. Anh đang sống trong những ngày hạnh phúc vì có đứa con sắp chào đời.
– Trận lụt năm ấy khiến anh mất vợ và đứa con anh chưa kịp nhìn thấy mặt.
– “Tôi” sống trong nỗi đau riêng để nuôi dưỡng, chở che cho đứa con gái và đó cũng là bí mật của anh và làn nước.
+Những phẩm chất của nhân vật tôi
– Người đàn ông có tránh nhiệm với công việc: Hồi chiều nghe tin vợ ở nhà trở dạ nhưng tôi không thể rời vị trí hộ đê.
– Một người có tình yêu thương gia đình: trong tôi chỉ còn con tôi, vợ tôi. Tôi dốc toàn lực bình sinh vào đôi chân. Đằng sau, cơn đại hồng thuỷ đuổi bén gót.
– Một người có lòng thương người: Một bàn tay nhớt và lạnh như tay ma rờ vào chân tôi đang buông thõng. Tôi vội cúi xuống, đưa tay ra.
– Có số phận đau thương, giàu đức hy sinh, một người cha cao cả
+ Người vợ và đứa con mà ông chưa kịp nhìn thấy mặt đã bị trận lụt năm ấy cuốn đi…
+ Ông âm thầm nuôi lớn đứa con gái bằng tất cả tình yêu thương của một người cha và đó cũng là bí mật của ông, của làn nước…
+ Dòng sông cũng như dòng đời cứ trôi đi theo quy luật nhưng nhân vật “tôi” thì vẫn vẹn nguyên nỗi đau năm ấy…
– Chất trữ tình của truyện: bên cạnh những chi tiết miêu tả ấn tượng về thiên nhiên thì nhà văn thiên về các chi tiết miêu tả nội tâm nhân vật, kết cấu thời gian hiện tại – quá khứ – hiện tại, câu văn giàu tính triết lý (đoạn mở đầu và kết truyện)…
3. Đánh giá NT, ND:
Với những thành công về nghệ thuật truyện ngắn như xây dựng tình huống truyện độc đáo, kịch tính, nhan đề mới mẻ, ngôi kể thứ nhất, giọng điệu buồn thương, điểm nhìn của nhân vật tôi, nghệ thuật xây dựng nhân vật ấn tượng…tác giả đã tái hiện những mất mát khổ đau của con người trước nghịch cảnh cuộc đời, qua đó gieo vào lòng người đọc niềm cảm thương sâu sắc, cũng như mở ra những suy ngẫm của con người về bài học ứng phó trước những biến cố nguy hiểm trong cuộc sống mang giá trị nhân văn sâu sắc.
III. Kết bài
Khẳng định lại nội dung và nêu lên những cảm nhận của người viết về truyện ngắn.
– “ Anbel Camus- nhà văn, nhà triết học hiện sinh người Pháp từng nói “Tương lai của một nhà văn phụ thuộc vào tác phẩm anh ta để lại”. Bằng câu chuyện giản dị nhưng nén chặt kịch tính tác giả Bảo Ninh đã in dấu vân tay và tài năng, tấm lòng giàu yêu thương của mình qua đứa con tinh thần để lại cho hậu thế.